MŁODZI LUDZIE

Młodzi ludzie, którzy nie mają pracy, dzielą się między sobą zdobytymi doświadczeniami i rozmawiają o podejmowanych działa­niach, dokonują w ten sposób opracowania objaśnienia czynności życia codziennego w poszukiwaniu jego sensu. Słowa, jakich używają, obrazy, doświadczenia będące ich ilustracją ułatwiają zrozumienie sytuacji, są ich opisem na tyle dokładnym jak to możliwe, tak aby opis ten stał się obecny i zrozumiały wewnątrz pewnej całości, do której został włączony. Wyobrażenie tworzone jest z nieprzerwanego ciągu relacji oraz interakcji, które zachodzą między instytucjami, grupami i jednostkami, proces powstawania wyobrażeń jest rzeczywiście związany z wykształceniem, funkcjonowaniem grup i instytucji oraz z ich dynamiką wewnętrzną. Jeśliby przyjąć, że wyobrażenia tworzone przez grupę są wyobra­żeniami społecznymi tworzonymi wspólnie, służącymi komunikowa­niu się między jej członkami oraz ukierunkowaniu ich zachowań, to nie oznacza, że w mniejszym stopniu są one rezultatem zbiorowego procesu interakcji. Proces ten wpływa na zachowania i postawy in­dywidualne osób bezrobotnych w odniesieniu do wyobrażeń, jakie mają same o sobie oraz swoim środowisku.

JEDNOSTKI I GRUPY SPOŁECZNE

Jednostki i grupy społeczne komunikują się za pośrednictwem wyobrażeń, dzielą się doświadczeniami, przekazują sobie wiadomo­ści. Podczas komunikowania się zawartość informacji ulega modyfi­kacjom. Wyobrażenie, według Moscovici, ulega „tłumaczeniu, inter­pretacji, zróżnicowaniu, kombinacji” z innymi elementami, innymi doświadczeniami, inną wiedzą. Dlatego też Moscovici jest, jego zda­niem, „tłumaczony, interpretowany, różnicowany, kombinowany” z innymi elementami, doświadczeniami i wiedzą. Autor podkreśla charakter społeczny wyobrażenia, które definiuje w sposób następu­jący: Wyobrażenie społeczne jest pewnym zorganizowanym trzonem wiadomości oraz jedną z czynności psychicznych, dzięki którym ludzie przekazują sobie nieczytelną rzeczywistość fizyczną i społeczną, włączają się do jakiejś grupy lub w codzienne stosunki wymiany, uwalniają możliwości swojej wyobraźni… Wszelkie wyobrażenie składa się z form i wyrażeń o charakterze społecznym. Wyobrażenie społeczne jest zorganizowanym zespołem obrazów i języka, gdyż wyodrębnia i symobolizuje czynności oraz sytuacje… Wyobrażenie ma charakter zarówno przekazu ustnego, jak i obrazowego, służy komu­nikacji i wyrażaniu treści. (Moscovici S., 1976, s. 61)

WKŁAD W ROZUMIENIU PROCESÓW

Zdaniem autora „ślad”, jaki pozostaje, utrzymuje się tak długo jak odczuwana jest tego konieczność, zanika i powraca, lecz bez wątpienia dlatego też ten złożony proces zachowujący czynny charakter, ciągle tworzący się i zmieniający, często stosowany w naukach społecznych, jest tak trud­ny do określenia. Wyobrażenie oznacza pewną czynność mentalną tworzenia rzeczywistości w oparciu o te informacje, które zostały zapamiętane spośród informacji przekazywanych przez umysł lub pochodzących z zewnątrz, to znaczy z bezpośredniego otoczenia geograficznego lub środowiska ludzkiego.Począwszy od E. Durkheima (1898) wielu autorów interesowało się pojęciem wyobrażenia. Prąd reprezentowany we francuskiej psycholo­gii społecznej przez S.Moscoviciego, P.H. Chombarta de Lauwe, R. Kaesa, C. Herzlitcha, D. Jodeleta wniósł duży wkład w rozumienie procesów i interpretację zjawisk odpowiadających treści wyobrażenia. Według tych autorów wyobrażenie będące działalnością mentalną bu­dowania rzeczywistości, przyczynia się do powstawania dynamiki tak jednostkowej jak i społecznej.

WYOBRAŻENIA SPOŁECZNE

Wykluczenie społeczne jest wynikiem długiego bezrobocia obja­wiającego się znacznym spadkiem zasobów, związanych z zatrudnie­niem oraz sytuacją ubóstwa spowodowanego nie tylko niewystarcza­jącymi dochodami, ale także czynnikami natury fizycznej, rodzinnej, społecznej, kulturowej, etnicznej, itd. Wykluczenie społeczne stwarza problemy polityczne natury ogól­nej: ustanowienia i odnowienia więzi społecznych. Wzbudza dysku­sje na temat podstaw społeczeństwa obywatelskiego i społeczeństwa politycznego oraz na temat kryteriów sprawiedliwości i dobra wspól­nego. Problem ten ukazuje także inne kwestie, nie tylko te związane z trudnościami sytuacji bezrobocia i ubóstwa.W koncepcji psychologicznej wyobrażenie związane jest z nieobec­nością, budowaniem, poznaniem i tworzeniem osobowości. Powsta­nie wyobrażenia ma znaczenie kulturowe, świadczy o zdolności czło­wieka do przedstawienia sobie pewnych elementów życia codzienne­go lub środowiska, do komunikowania ich i dzielenia z innymi. S. Moscovici (1961, s. 61) opisuje wyobrażenie jako proces psychiczny powodujący, że coś, co pozostaje istnieje poza nami, staje się nam znane i obecne w naszym wewnętrznym świecie.

WOBEC RÓŻNEJ SIŁY

Wobec różnej siły nabywczej w różnych krajach europejskich Unia Europejska przyjęła jako kryterium ubóstwa dochód przypada­jący na gospodarstwo domowe, który jest niższy od połowy mediany dochodu krajowego brutto. Mediana dochodu jest oczywiście niższa od średniego dochodu, którego wartość zawyżają wysokie dochody, często trudne do oszacowania. Badanie przeprowadzone w krajach europejskich w 1993 r. szacuje liczbę gospodarstw domowych, któ­rych dochody są niższe od progu ubóstwa, zdefiniowanego jak wy­żej, na 13,7 procent (biorąc pod uwagę skalę OCDE: co druga osoba dorosła liczona jest jako 0,7 a dzieci 0,5). Dla Francji odsetek ten wynosi 9,9, a dla Niemiec 7,4. Peter Townsed, badacz angielski, opracował wskaźniki deprywa- cji, które pozwalają na zmierzenie deficytu włączenia społecznego i stanowią tym samym wskaźniki wykluczenia społecznego. Na przy­kład, rodzina, która od ponad roku nie wyjechała na wakacje poza miejsce swojego zamieszkania.

ASPEKT EKONOMICZNY

Aspekt ekonomiczny jest jednak obecny i należy brać go pod uwagę, jest on definiowany jest przez statystyków jako próg ubóstwa. Próg ten może być zdefiniowany na podstawie wysokości budżetu rodziny obejmującego koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb wyżywienia, mieszkania, ubrania, edukacji, zdrowia, spędzania czasu wolnego. Chodzi tu o pojęcie minimum potrzebnego do życia. Począw­szy od lat sześćdziesiątych nie oblicza się tego minimum, gdyż po­trzeby zmieniają się i są subiektywne, nie poddają się pomiarowi. W Stanach Zjednoczonych absolutny próg ubóstwa mierzony jest na podstawie dwóch wskaźników, związanych z rodzajem polityki społecznej prowadzonej w danym kraju. Kiedy gospodarstwo domo­we otrzymuje bony żywnościowe lub jego wydatki zdrowotne są płacone przez społeczność lokalną, uważa się wówczas, że takie gospodarstwo domowe znajduje się poniżej progu ubóstwa. W Europie stosowane jest pojęcie odpowiadające progowi ubó­stwa.

ŻADEN SYSTEM ZABEZPIECZENIA

Żaden system zabezpieczenia, czy pomocy społecznej, jak doskonały by on nie był, nie jest przecież uniwersalny, nawet jeśli ku temu zmierza. W kategorii ubóstwa występują także elementy kultu­rowe: wiele osób posiada prawa, z których nie umie korzystać, gdyż nie potrafi podjąć niezbędnych w tym celu starań administracyjnych. Wielu ubogich cierpi na różnego rodzaju upośledzenia: fizyczne, psychiczne lub kulturowe, które utrudniają relacje z otoczeniem spo­łecznym. Taka sytuacja prowadzi do wykluczenia społecznego, a więc do nieumiejętności integrowania się i uczestniczenia w życiu spo­łecznym. Społeczeństwo ponosi znaczną odpowiedzialność za tę formę ubóstwa, gdyż nawet jeśli brakuje zasobów do uzupełnienia niewystarczających dochodów tej populacji osób, to przecież zawsze istnieje możliwość zmiany spojrzenia na biednych i wyciągnięcia braterskiej dłoni. Rozwiązanie tego problemu nie jest jedynie natu­ry ekonomicznej.

BIEDA I UBÓSTWO

Bezrobocie jest przede wszystkim pojęciem ekonomicznym, któ­re opisuje stosunek do zatrudnienia i do rynku pracy. Bieda natomiast jest pojęciem społecznym, które opisuje stosunek do społeczeństwa.Ubóstwo jest pojęciem równie złożonym jak pojęcie bezrobocia, a trudności jej pomiaru nie są wcale mniejsze.Na sytuację ubóstwa składają się trzy czynniki, a pominięcie jednego z nich prowadzi do mylnej analizy problemu. Te trzy czyn­niki to: niewystarczające dochody, niestabilność warunków życia i wykluczenie społeczne.Kiedy mówimy o ubóstwie w kategoriach ogólnych, mamy zazwy­czaj na myśli niewystarczające dochody. Ten aspekt problemu jest rzeczywiście bardzo ważny w społeczeństwie, które w tak zdecydo­wanym stopniu opiera wszelką wymianę na pieniądzu, jak nasze społeczeństwo, jednakże widzenie jedynie tego aspektu bardzo ogra­nicza analizę problemu. Wszystkie sposoby określenia rozmiaru ubó­stwa i jego progów biedy odnoszą się jedynie do tego właśnie aspek­tu. Mamy jednak do czynienia także z niestabilnością warunków życia, na którą stara znaleźć odpowiedź system zabezpieczenia lub pomocy społecznej.

BEZROBOCIE STRUKTURALNE

Mówi się też czasem o bezrobociu strukturalnym. Określenia tego nie powinno się nadużywać, gdyż powoduje liczne nieporozumienia. Nie wiadomo bowiem, czy chodzi o bezrobocie, które dotyka niepropor­cjonalnie różnych kategorii populacji, co zresztą zawsze było praw­dą. Zagrożenie bezrobociem odnosi się w większym stopniu do pewnych kategorii populacji, np. w zależności od poziomu wykszta­łcenia, czy też polega na niedostosowaniu ofert pracy do popytu na pracę, co może być wynikiem specyficznych zachowań po stronie poszukujących zatrudnienia bądź popytu na pracę (rekrutujących z sektora prywatnego lub publicznego), czy też o sposób określania zmian strukturalnych w gospodarce następujących pod wpływem postępu technicznego. Są też osoby zarejestrowane przez ponad rok i zalicza się je do kategorii zwanej bezrobotnymi długoterminowymi. Ta populacja osób liczy we Francji około miliona osób. W takiej sytuacji zwykło się mówić o zerwaniu ze społeczeństwem lub pułapce bezrobocia. Dłu­gie pozostawanie bez pracy, zniechęcenie do dalszego poszukiwania pracy w sytuacji powtarzających się niepowodzeń powoduje, że oso­by te narażone są na wykluczenie społeczne bądź dezafiłiację (zerwa­nie więzi społecznych). Zalicza się je do kategorii biedy. Do analizy statystycznej tej kategorii stosuje się już inne metody.

PŁYNNE ZJAWISKO

Bezrobocie jest zjawiskiem płynnym, do określenia jego rzeczywi­stego charakteru konieczne jest przeprowadzenie analizy. Za liczbą bezrobotnych kryje się bardzo zróżnicowana populacja osób poszu­kujących zatrudnienia. Niektóre osoby zarejestrowane są jedynie przez kilka tygodni lub kilka miesięcy i szybko znajdują pracę: jest to normalne zjawisko mobilności zawodowej i terytorialnej osób. To zjawisko nazywane jest przez ekonomistów bezrobociem przejścio­wym, co pozwala niektórym z nich mówić o naturalnym odsetku bezrobocia lub bezrobociu pełnego zatrudnienia, na temat tego ostat­niego określenia wiele można by mówić… Inne osoby utrzymują status poszukujących zatrudnienia aż do jednego roku. W takich przypadkach pojawia się kwestia rekonwer­sji lub reorientacji zawodowej. Zasiłek dla bezrobotnych pozwala tym osobom na znalezienie nowej orientacji, np. na odbycie szko­lenia zawodowego w celu uzyskania kwalifikacji w innej dziedzinie i znalezienia innych możliwości zmiany profilu zawodowego.