CZYNNIKI RZECZYWISTE

Czynniki rzeczywiste, funkcjonalne, znajdują oparcie formalne w odpowiednich strukturach organizacyjnych, które nadają każdej in­stytucji wymiar rzeczywisty, zaś w każdej instytucji istnieje wiele in­stytucji. Fakt ten korzystnie wpływa na dynamikę danego organizmu społecznego i na poszukiwanie rozwiązań najbliższych naszym wyobra­żeniom. Równocześnie jednak wyzwala konfliktowość i przyczynia się do nierównowagi instytucjonalnej. W tak rozumianą instytucję wpisa­na jest zmiana i stały konflikt między tym co wyobrażone a tym co rzeczywiste, co realne, co istnieje i co ulega również zmianie. Analiza jakiegoś organizmu z pozycji obserwatora wymaga zgody na to, iż każda instytucja jest żywym organizmem o własnej dynamice, dążącym do zrównoważenia elementów wyobrażeniowych z rzeczywistymi, choć nie zawsze w proporcjonalnym stosunku. Centralne miejsce znajdują prze­ciwstawne kategorie pojęciowe. Najczęściej powtarzające się antyno­mie, użyteczne w dalszej analizie to: porządek / nieporządek (lub ład / chaos); trwałość, stagnacja / dynamika (bądź stałość / zmiana); prze­strzeń / obszar, zakres; instytucja zewnętrzna / instytucja wewnętrzna; instytucja utworzona / instytucja w trakcie tworzenia; instytucja stara / instytucja młoda.